Wrodzona stopa końsko-szpotawa

Wrodzona stopa końsko-szpotawa może występować jako wada jedno lub obustronna, jako wada izolowana, lub w połączeniu z innymi wadami narządów ruchu.

Wada jest widoczna zaraz po urodzeniu. Cechuje ją:
- Ustawienie końskie;
- Odwrócenie (szpotawość) powodujące skręcenie podeszwy do wewnątrz;
- Przywiedzenie przodostopia;
- Wydrążenie sklepienia podłużnego stopy;
- Rotacja kompleksu podskokowego w płaszczyźnie horyzontalnej.

Przyczyny powstawania tego zniekształcenia nie są do końca ustalone.

Polega ono na patologicznym ustawieniu stopy z powodu przemieszczenia kości stępu (podwichnięcie okołoskokowe); towarzyszą temu zmiany w mięśniach, więzadłach i torebkach stawowych.

Wrodzona stopa końsko-szpotawa dzieli się na kilka odmian klinicznych:

Postać habitualna (ułożeniowa). Stopa ma normalną wielkość i smukły kształt. W czasie pierwszego badania możliwa jest pełna korekcja bierna. Dalszy rozwój stopy (po jej skorygowaniu metodami nieoperacyjnymi) jest normalny.

Postać idiopatyczna. Stopa jest nieco mniejsza, dość smukła. W czasie pierwszego badania korekcja bierna deformacji jest niepełna. Część przypadków da się wyleczyć zachowawcze, a u części dzieci konieczne jest również leczenie operacyjne.

Stopa krótka, szeroka, sztywna. Stopa jest krótka, szeroka, o zatartych obrysach. W czasie pierwszego badania obserwowana jest duża szpotawość i ustawienie końskie stop. Wada w znikomym stopniu poddaje się korekcji i zwykle wymaga leczenia operacyjnego.

Leczenie:

Leczenie należy rozpocząć zaraz po urodzeniu tak, aby w momencie gdy dziecko zaczyna chodzić stopa była prawidłowo ustawiona. Leczenie polega na repozycji podwichnięcia kości łódkowatej i piętowej względem kości skokowej, oraz poprawnym ustawieniu kości skokowej względem goleni.

Etapy leczenia:

- Uzyskanie korekcji
- Utrzymanie uzyskanej korekcji do momentu aż stopa uzyska poprawny kierunek wzrostowy.

Leczenie zachowawcze polega na prowadzeniu odpowiednich ćwiczeń. Towarzyszy temu pobudzanie aktywności mięśni strzałkowych poprzez drażnienie brzegu zewnętrznego stopy. Efekt uzyskany ćwiczeniami jest stabilizowany w opatrunku gipsowym lub syntetycznym.

Leczenie jest żmudne i długotrwałe. Przedwczesne przerwanie leczenia prowadzi do nawrotu deformacji.

Wskazania do leczenia operacyjnego: wtedy, gdy nieskuteczne jest leczenie nieoperacyjne lub powstają korekcje rzekome;

- 6-9 miesiąc życia;
- odpowiednia długość stopy (zwykle 8 – 10 cm);
- zawsze poprzedzone kilkoma gipsami redresyjnymi

Techniki leczenia operacyjnego – różne, dostosowane do stopnia nasilenia wady. Zawsze ocena kliniczna i radiologiczna poprzedza dobór odpowiedniego zabiegu operacyjnego.

Postępowanie po operacji – długie prowadzenie zachowawcze i rehabilitacyjne.

Najpierw gips udowy 6 tygodni (w tym przez pierwsze 10-14 dni w końskim ustawieniu stopy), potem usunięcie gwoździ stabilizujących i gips podudziowy przez 6-9 tygodni, następnie buty ortopedyczne (później wkładki do butów), oraz łuska do zakładania na noc.

Mimo prawidłowego leczenia u części dzieci występują nawroty deformacji, wymagające odrębnego postępowania leczniczego.